Yeni iPhone’ların daha yüksek fiyatla gelmesi ihtimali, tek başına Apple’ın fiyatlandırma tercihiyle sınırlı görünmüyor. Asıl baskı, uzun süredir ucuzlayan bellek bileşenlerinde yönün tersine dönmesi ve AI altyapısının üretim kapasitesinin daha büyük bölümünü çekmesi.
Özellikle RAM ve depolama tarafındaki maliyet artışı, telefon, PC ve oyun donanımı gibi ürünlerde üreticilerin marjını zorluyor. Bu da tüketici tarafında ya daha yüksek satış fiyatı ya da aynı fiyat bandında daha sınırlı donanım artışı anlamına gelebilir.
Bellek neden bir anda bu kadar kritik hale geldi?
Teknoloji sektöründe yıllar boyunca bellek maliyetleri genel olarak aşağı yönlüydü. Üreticiler aynı silikon plaka üzerinde daha fazla çip üreterek kapasiteyi artırabiliyor, böylece cihazlar güçlenirken fiyat artışı görece sınırlı kalıyordu.
Ancak bu verim artışının yavaşladığı belirtiliyor. Büyük bellek üreticileri artık yalnızca üretim teknolojisini iyileştirerek talebi karşılayamıyor; ek kapasite için yeni tesisler ve daha fazla wafer işleme yatırımı gerekiyor. Bu da hem pahalı hem de zaman alan bir süreç.
Pandemi dönemindeki yüksek elektronik talebinin ardından gelen zayıflama da bu tabloyu ağırlaştırdı. Talep düşünce üreticiler genişleme planlarını yavaşlattı. Pazar toparlanırken bu kez üretken yapay zekâ dalgası çok daha güçlü bir bellek talebi yarattı.
AI veri merkezleri ile telefonlar aynı yarışı vermiyor, ama aynı kapasiteye bakıyor
Buradaki önemli ayrım şu: AI veri merkezlerinde kullanılan bellek, telefonlardaki standart RAM ile birebir aynı değil. Büyük AI sistemleri, yüksek bant genişlikli bellek anlamına gelen HBM adlı daha özel bir DRAM türüne dayanıyor.
Yine de sorun yalnızca “veri merkezleri tüm RAM’i tüketiyor” kadar basit değil. HBM üretimi daha karmaşık ve daha kârlı olduğu için üreticiler kapasitenin önemli bölümünü bu alana ayırabiliyor. Üstelik Micron’un verdiği bilgiye göre, aynı miktarda geleneksel DRAM’e kıyasla HBM üretimi yaklaşık üç kat daha fazla wafer gerektirebiliyor.
Bu da dolaylı olarak tüketici cihazlarında kullanılan bellek için arzı sıkıştırıyor. Sektörde üretimin büyük kısmının üç şirkette toplanmış olması da esnekliği azaltıyor. Counterpoint verilerine göre pazarın yaklaşık yüzde 90’ı Samsung, SK Hynix ve Micron arasında paylaşılmış durumda.
Telefon ve PC’lerde yerel AI da bellek ihtiyacını büyütüyor
Baskı yalnızca veri merkezlerinden gelmiyor. Üreticiler daha küçük yapay zekâ modellerini doğrudan telefon ve bilgisayar üzerinde çalıştırmak istiyor. Bu yaklaşım, buluta gitmeden cihaz içinde işlem yapılmasını sağlıyor; ancak bunun için daha gelişmiş ve çoğu durumda daha fazla bellek gerekiyor.
Dolayısıyla aynı anda iki farklı talep büyüyor: veri merkezleri için özel bellek ve tüketici cihazları için geleneksel DRAM. Bellek üreticileri tüketici pazarına bağlı kalacaklarını söylese de, çok yıllı ve yüksek bütçeli AI anlaşmaları kapasite planlamasında daha cazip hale geliyor.
Bu ne anlama geliyor?
Kısa vadede mesele yalnızca iPhone fiyatı değil. Bellek sıkışması çözülmeden akıllı telefonlar, dizüstü bilgisayarlar, oyun sistemleri ve diğer tüketici elektroniği ürünlerinde maliyet baskısının sürmesi beklenebilir. Sorunun temelinde geçici bir dalgalanmadan çok, üretim kapasitesi ile AI kaynaklı yeni talep arasındaki yapısal dengesizlik olduğu için, fiyatların eski hızla gerilemesi yakın dönemde kolay görünmüyor.
