Wikipedia’nın arkasındaki kâr amacı gütmeyen Wikimedia Foundation’da 200’den fazla çalışan, ABD’de yapılan oylamanın ardından ilk kez sendikalaşma kararı aldı. Sonuç, kurum içinde özellikle yönetim uygulamaları, işe alım-işten çıkarma kararları ve çalışanların karar süreçlerine katılımı konusunda yeni bir dönemin kapısını açıyor.
ABD Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu’nun saydığı oylarda 158 çalışan sendika lehine, 14 çalışan ise aleyhte oy verdi. Sendikaya katılan grup; yazılım mühendisliği, finans ve iletişim gibi farklı ekiplerden çalışanları kapsıyor.
Oylamanın arkasında ücret değil yönetim tartışması var
Aktarılan bilgilere göre sendikalaşma girişiminin ana nedeni maaş veya yan haklar değil. Çalışanlar, son bir yılda bazı işe alım ve işten çıkarma kararlarının nasıl açıklandığına dair memnuniyetsizliğin bu süreci hızlandırdığını söylüyor.
Tepki çeken adımlardan biri, gönüllü editörlerin Wikipedia ve Wikimedia Commons gibi projelere katkı verirken kullandığı araçları geliştiren bir ekibin dağıtılması oldu. Bir başka karar da ürün ve teknoloji rollerinde Fransa’nın onaylı işe alım lokasyonları listesinden çıkarılmasıydı.
Çalışanların anlattığı tablo, hızla büyüyen uzaktan çalışma yapısında kararların yukarıdan aşağıya alındığı hissinin güçlendiğine işaret ediyor. Vakfın pandemi döneminde yüzlerce kişilik büyümesi, bazı çalışanlara göre bürokrasiyi artırdı ve tabandaki ekiplerin etkisini zayıflattı.
Wikimedia yönetimi sürece karşı çıkmadı, sırada toplu sözleşme var
Wikimedia Foundation, yayımladığı imzasız blog yazısında yeni döneme yapıcı ve yasal çerçevede yaklaşacağını söyledi. Kurumun CEO’su Bernadette Meehan da çalışanlara gönderdiği kurum içi mesajda sendikalaşmayı yeni bir sayfa olarak tanımladı ve yönetim uygulamalarına dair kaygıların önemini koruduğunu belirtti.
Vakıf, sendikayı doğrudan tanımak yerine oylama yapılmasını tercih etti; buna karşın çalışanlar, yönetimin oy sürecinde tarafsız kaldığını aktarıyor. ABD’deki grup şimdi Communication Workers of America’nın yerel yapılanmasıyla birlikte toplu iş sözleşmesi görüşmelerine hazırlanıyor.
Yapay zekâ baskısı da arka plandaki büyük başlıklardan biri
Bu gelişme yalnızca bir işyeri düzeni tartışması değil. Wikimedia Foundation, bir yandan yıllık bütçesi 200 milyon doların üzerine çıkan ve varlıkları büyüyen bir yapı olarak güçlü görünürken, diğer yandan yapay zekâ şirketlerinin Wikipedia verilerini model eğitimi için yoğun biçimde kullanmasının yarattığı maliyet baskısıyla karşı karşıya.
Buna ek olarak, kullanıcıların bilgiye doğrudan chatbot’lar üzerinden ulaşma eğiliminin artması Wikipedia trafiğini aşağı çekiyor. Çalışanlar, bunun uzun vadede gönüllü katkıyı azaltabileceği ve içerik kalitesini etkileyebileceği görüşünde. Bu yüzden sendika adımı, yalnızca çalışma koşullarına değil, Wikipedia’nın yapay zekâ çağındaki yönüne dair söz hakkı mücadelesi olarak da görülüyor.
Önümüzdeki aşamada asıl belirleyici başlık, toplu sözleşme görüşmelerinin tonu olacak. Eğer çalışanların talep ettiği daha şeffaf karar alma mekanizmaları kurulursa, bu süreç Wikimedia için sadece bir iş ilişkisi değişikliği değil, platformun geleceğini şekillendiren daha katılımcı bir modele dönüşebilir.
